साईमत नाशिक प्रतिनिधी
महाराष्ट्रातील मुंबई ते मनमाडदरम्यान धावणाऱ्या मध्य रेल्वेच्या पंचवटी एक्स्प्रेसमध्ये (Panchavati Express) धावत्या ट्रेनमध्ये एटीएम सुविधा सुरू करण्यात आली आहे. ही सुविधा देशातील रेल्वे इतिहासातील पहिली असून, प्रवाशांना प्रवासादरम्यान रोकड काढण्याच्या सोयीत मोठा बदल घडवून आणणार आहे. या नव्या सुविधेमुळे प्रवाशांना थांबावे लागत नाही, थेट रेल्वेतून रोख रक्कम काढण्याची सोय उपलब्ध झाली आहे. यामुळे विशेषतः ज्येष्ठ नागरिक, महिला आणि आकस्मिक गरज असणाऱ्या प्रवाशांना मोठा फायदा होणार आहे.
ही सुविधा मंगळवारी पंचवटी एक्स्प्रेसच्या एका खास एसी कोचमध्ये बसवण्यात आली असून, सुरक्षेला पूर्ण प्राधान्य देत एटीएम शटरद्वारे संरक्षित ठेवण्यात आले आहे. तसेच, एटीएमवर सीसीटीव्हीद्वारे सतत लक्ष ठेवले जाईल. या ऑनबोर्ड एटीएमला मोबाइल नेटवर्कद्वारे सतत जोडलेले ठेवण्यात आले असून, व्यवहार कोणत्याही अडथळ्याशिवाय चालू राहतील यासाठी आवश्यक तांत्रिक व संरचनात्मक उपाययोजना करण्यात आल्या आहेत. या चाचणीमध्ये गाडी क्रमांक 12110 पंचवटी एक्स्प्रेस (मनमाड ते मुंबई सीएसएमटी) वापरली जात आहे, ज्यामध्ये दररोज सुमारे 2200 प्रवासी प्रवास करतात आणि गाडीची आसनक्षमता 2032 आहे.
या सुविधेचा आरंभ भुसावळ विभागाने आयोजित केलेल्या नाविन्यपूर्ण गैर-भाडे महसूल ग्राहक संवाद बैठकीत मांडलेल्या कल्पनेला प्रतिसाद स्वरूपात झाला. बँक ऑफ महाराष्ट्रने ‘नाविन्यपूर्ण गैर-भाडे महसूल कल्पना योजना’ (NINFRIS) अंतर्गत औपचारिक प्रस्ताव सादर करून या उपक्रमाला चालना दिली. मध्य रेल्वेच्या मनमाड वर्कशॉपमध्ये आवश्यक तांत्रिक बदलांना प्राधान्य देत या विशेष कोचची रचना करण्यात आली आहे.
रेल्वे अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, या सुविधेमुळे प्रवाशांचा प्रवास अधिक सुलभ आणि आरामदायक होणार असून, रेल्वेच्या महसुलातही सकारात्मक वाढ होण्याची अपेक्षा आहे. पूर्ण गाडी वेस्टिब्यूल कनेक्टेड असल्यामुळे कोणत्याही वर्गातील प्रवाशांना एटीएमचा अत्यंत सहज फायदा होईल. भविष्यात ही सेवा इतर गाड्यांमध्येही सुरू करण्याचा मानस आहे. प्रवाशांसाठी एटीएम सुविधा सुरू होण्याचा या क्षेत्रात एक मोठा टप्पा असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
या ऐतिहासिक प्रयोगामुळे भारतीय रेल्वे प्रवासात डिजिटल व तांत्रिक (New Technology in Railways) सुविधांची भर पडणार आहे. धावत्या रेल्वेत रोकड काढण्याच्या सुविधेचा प्रवाशांच्या दैनंदिन गरजांशी सुसंगत विकास म्हणून मोठा मानला जात आहे. त्यामुळे प्रवास कमी तणावमुक्त, सुलभ आणि आधुनिक होण्याच्या दिशेने भारताची रेल्वे सेवा एक पाऊल पुढे गेली आहे.
