जागतिक सिकलसेल दिनानिमित्त लेख
सिकलसेल हा एक अनुवंशिक आजार आहे. त्याचा अर्थ आई किंवा वडील या रोगाने पीडित किंवा रोगाचे वाहक असतील तर हा रोग एका पिढीतून दुसऱ्या पीडित जातो. ॲनिमिया म्हणजे शरीरातील रक्ताचे (पर्यायाने) रक्तातील हिमाेग्लोबीनचे प्रमाण कमी होणे. हा लाल रक्तपेशींशी निगडित असलेला आजार आहे. सामान्यतः गोल असणाऱ्या लाल रक्तपेशी कोयत्याच्या आकार घेतात. रोग्याच्या शरीरातील प्लिहा ही मोठी होत जाते. त्यामुळे रोग्याला ॲनिमियाबरोबर कावीळ होते. सिकलसेल हा रोग प्रामुख्याने दोन प्रकारात आढळतो. एक म्हणजे पीडित रोगी व दुसरा म्हणजे वाहक. पीडित रुग्णांना वारंवार व जास्त प्रमाणात त्रास होतो. सिकलसेलग्रस्त असल्यास त्याला औषधोपचाराची गरज असते. सिकलसेल वाहक असल्यास बाह्यता निरोगी दिसतो. वाहक समाजात रुग्णांची संख्या वाढविण्यास कारणीभूत ठरतो.
आजाराचे निदान
सिकलसेल वाहक (कॅरियर), सिकलसेल ग्रस्त (सफरर) वाहक व्यक्तीमध्ये कोणतेही लक्षणे नसतात. पीडित व्यक्तींमध्ये मात्र आजाराची काही सर्व लक्षणे असतात. दोन वाहक व्यक्तींनी लग्न केल्यास त्यांना पीडित मुले होतात. सिकल सोल्युबिलिटी टेस्ट व इलेक्ट्रोफेरोसिस या प्रगत तपासण्या ठराविक प्रयोगशाळेत केल्यास आजाराचे निदान करता येते.
आजारांची लक्षणे
डोके दुखणे, पाठ दुखणे, छातीत दुखणे, पोटात दुखणे, हाडात दुखणे, रक्तक्षय होणे, वेदना रहितअंतर्गत रक्तस्त्राव होणे, पायाच्या हाडावर सूज येणे, प्लिहाच्या आकारात वाढ होणे अशी सिकलसेल आजारांची लक्षणे आहेत.
आजारावर उपचार
सिकससेल आजाराला इलाज नाही पण आजारांच्या गंभीर त्रासावर नियंत्रण ठेवता येते. सिकलसेल ग्रस्तांना डॉक्टरांकडून नियमित तपासणी व रक्त चाचणीची आवश्यकता असते. जसे फॉलिक ॲसिडच्या गोळ्या नियमित घेणे. त्यामुळे लाल रक्तपेशीची निर्मिती वाढते. प्रोटीनची आवश्यता अधिक असते. सोडमिटच्या गोळ्याचे सहा वर्षापर्यंत पेनिसिलीनच्या गोळ्या घेणे हे निमोनियाच्या नियंत्रणासाठी आवश्यक आहे. वयाच्या तीन वर्षापर्यंत २५० मि.ली. ग्रॅमची गोळी दिवसातून दोनदा (सकाळी व सायंकाळी) घ्यावयाची असते. भरपुर पाणी पिणे (८ ते १० ग्लास दररोज), भरपुर आराम, वेदनाशामक गोळ्या, समतोल आहार, नियमित तपासणी व सल्ला घेणे.
प्रतिबंध हाच सर्वोत्तम उपाय
या आजारावर खात्रीशीर उपचार नाही. तेव्हा रोग होवु न देणे हा एक महत्त्वाचा उपाय आहे. असा आजार असणाऱ्या व्यक्तीशी लग्न केल्यास होणाऱ्या मुलांना, मुलींना या आजाराची लागण होते. तेव्हा अशी लग्ने होऊ न देणे हा एक फायदेशिर प्रतिबंधक उपाय आहे. सिकलसेलग्रस्त रुग्णाने सिकलसेलग्रस्त रुग्णाशी लग्न करु नये. पीडित व वाहक यांनी एकमेकांशी लग्न करु नये. वाहक व्यक्तीने निरोगी व्यक्तीशीच लग्न करावे. पीडित व्यक्तीने लग्न केल्यास निरोगी व्यक्तीशी लग्न करावे. स्त्री व पुरुष दोघेही वाहक असतील तर त्यांनी एकमेकांशी लग्न करू नये किंवा लग्न केल्यास डॉक्टराच्या सल्ल्याने गर्भजल तपासणी करावी.
– संकलन : जिल्हा माहिती कार्यालय, धुळे
