साईमत जळगाव प्रतिनिधी
वनसंवर्धनासोबतच ग्रामीण आणि आदिवासी भागातील नागरिकांना शाश्वत रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देण्याच्या उद्देशाने जळगाव जिल्ह्यातील पहिल्या वृक्षलागवड प्रयोगाचा शुभारंभ रावेर तालुक्यातील निमड्या येथे करण्यात आला. सामूहिक वन हक्क क्षेत्र योजना (CFR) आणि विकसित भारत आजीविका रोजगार मिशन (ग्रामीण) अंतर्गत स्वातंत्र्यदिनाच्या शासकीय कार्यक्रमानंतर जिल्हाधिकारी यांच्या हस्ते या उपक्रमाला सुरुवात झाली.
वनसंवर्धन आणि रोजगारनिर्मिती या दोन्ही उद्दिष्टांचा समन्वय साधणाऱ्या या उपक्रमाकडे ग्रामीण भागाच्या विकासाच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण पाऊल म्हणून पाहिले जात आहे. वृक्षलागवडीबरोबरच लागवड केलेल्या वृक्षांचे संगोपन आणि संवर्धन करण्याची जबाबदारी स्थानिक ग्रामस्थांच्या सहभागातून पार पाडली जाणार आहे.
वनसंवर्धनातून रोजगाराच्या नव्या संधी
या उपक्रमाबाबत मार्गदर्शन करताना जिल्हाधिकारी यांनी सांगितले की, आदिवासी बांधवांचे जीवन जंगल आणि वनोपजाशी अतिशय जवळून जोडलेले आहे. सामूहिक वनहक्क तसेच वैयक्तिक वनहक्कांच्या माध्यमातून गावाच्या लोकसंख्येच्या प्रमाणात विविध उपक्रम राबविता येणार असून, त्यातून वनसंवर्धनाला मोठी चालना मिळू शकते.
गावकऱ्यांनी शासनाच्या विविध योजनांचा जास्तीत जास्त लाभ घेऊन आपल्या गावासोबतच परिसरातील जंगलाचे संवर्धन करावे, असे आवाहनही त्यांनी केले. “गावकऱ्यांचा सक्रिय सहभाग लाभला, तर सातपुड्याचे हरवलेले गतवैभव पुन्हा मिळविता येईल,” असा विश्वास जिल्हाधिकाऱ्यांनी व्यक्त केला.
ग्रामस्थांचा सहभाग महत्त्वाचा
वन हक्क समितीच्या सदस्यांनी शासनाच्या या उपक्रमाचे स्वागत केले. केवळ वृक्षलागवड करून न थांबता लावलेल्या वृक्षांचे नियमित संगोपन आणि संवर्धन करण्याची ग्वाही ग्रामस्थांनी दिली.
स्थानिक नागरिकांच्या सहभागामुळे जंगलांचे संरक्षण, रोजगारनिर्मिती आणि ग्रामीण विकासाला एकाच वेळी चालना मिळण्याची अपेक्षा आहे. वनसंवर्धनाच्या माध्यमातून वर्षभर रोजगाराच्या विविध संधी उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न या योजनेतून केला जाणार आहे.
पर्यावरण आणि रोजगाराचा समन्वय
ग्रामीण आणि आदिवासी भागात रोजगाराच्या संधींची कमतरता ही एक महत्त्वाची समस्या आहे. अशा परिस्थितीत वनसंवर्धनाच्या कामाला रोजगारनिर्मितीशी जोडल्यास स्थानिक नागरिकांना उत्पन्नाचे साधन मिळण्याबरोबरच जंगलांचे संरक्षणही अधिक प्रभावीपणे करता येऊ शकते.
निमड्या येथील प्रयोगातून याच उद्देशाला मूर्त स्वरूप देण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे. भविष्यात या उपक्रमाचा विस्तार झाल्यास सातपुडा परिसरात हरित क्षेत्र वाढविण्यासोबतच स्थानिक पातळीवर रोजगाराच्या नव्या वाटाही निर्माण होण्याची शक्यता आहे.
अधिकाऱ्यांसह ग्रामस्थांची उपस्थिती
या कार्यक्रमास उपवनसंरक्षक, यावल वन विभाग, उपजिल्हाधिकारी (रोहयो), प्रकल्प अधिकारी, यावल, तहसीलदार रावेर, नायब तहसीलदार, वनपरिक्षेत्र अधिकारी, लोक संघर्ष मोर्चाच्या अध्यक्षा प्रतिभाताई शिंदे, निमड्या येथील सरपंच, ग्रामपंचायत सदस्य, पदाधिकारी तसेच ग्रामस्थ मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.
निमड्या येथून सुरू झालेला हा वृक्षलागवड प्रयोग भविष्यात सातपुड्याच्या वनसंवर्धनाला नवी दिशा देण्यासोबतच ग्रामीण रोजगारनिर्मितीचे प्रभावी माध्यम ठरेल, अशी अपेक्षा व्यक्त करण्यात येत आहे.
“जंगल वाचवूया, रोजगाराच्या नव्या वाटा निर्माण करूया आणि सातपुड्याचे हरित वैभव पुन्हा फुलवूया,” असा संकल्प या उपक्रमातून करण्यात आला.
