घरगुती ग्राहकांना मोफत वीज; केंद्र –राज्य अनुदानामुळे प्रकल्प खर्च अत्यंत कमी; महावितरणच्या निर्बंधांवर ग्राहकांनी नोंदवले तक्रारी
साईमत/ पुणे / प्रतिनिधी –
प्रधानमंत्री सूर्यघर मोफत वीज योजनेत महाराष्ट्राने देशात पहिला क्रमांक मिळविला आहे. महावितरणचे अध्यक्ष तथा व्यवस्थापकीय संचालक लोकेश चंद्र यांनी सांगितले की, योजनेअंतर्गत राज्यातील १,०८,३२७ घरांवर सौरऊर्जा प्रकल्प बसवले गेले आहेत.
केंद्र सरकारने गेल्या पाच महिन्यांतील योजनेच्या अंमलबजावणीचा आढावा घेतला. १ ऑक्टोबर २०२५ ते २७ फेब्रुवारी २०२६ या कालावधीत महाराष्ट्राने ५ लाख ५७ हजार २२४ देशभर बसवलेल्या घरगुती सौर प्रकल्पांपैकी १९% बसवले. दुसऱ्या क्रमांकावर उत्तर प्रदेश (९५,६६५ प्रकल्प), तिसऱ्या क्रमांकावर गुजरात (९४,३६४), राजस्थान (३९,४८४) आणि केरळ (३६,८३६) आहेत.
प्रधानमंत्री सूर्यघर योजनेत मासिक ३ शेकट युनिटपर्यंत वीज वापर करणाऱ्या घरगुती ग्राहकांचे बिल शून्य करण्यासोबत अतिरिक्त वीज विकून उत्पन्न मिळवता येते. केंद्र सरकारकडून प्रकल्पासाठी अनुदानही दिले जाते. एक किलोवॅट क्षमतेसाठी ३० हजार, दोन किलोवॅटसाठी ६० हजार, आणि तीन किलोवॅटसाठी ७८ हजार रुपये अनुदान थेट दिले जाते. प्रकल्पातून दरमहा सुमारे १२० युनिट वीज निर्माण होते आणि २५ वर्षे उत्पादन सुरू राहते.
राज्य सरकारनेही दारिद्र्य रेषेखालील व कमीत कमी वीज वापर करणाऱ्या ग्राहकांसाठी अनुदान वाढवले आहे. पाच लाख ग्राहकांसाठी स्मार्ट योजना सुरु असून, प्रती किलोवॅट ४५,४९५ रुपये खर्च निश्चित केला आहे. त्यामुळे केंद्र व राज्य सरकारच्या अनुदानामुळे ग्राहकांना अत्यंत कमी खर्चात मोफत वीज मिळविता येईल.
तथापि, काही ग्राहकांनी महावितरणवर निर्बंध लादल्याचा आरोप केला आहे. ग्राहकांना प्रकल्पाची क्षमतेची निवड करण्याचे अधिकार नसल्याची तक्रार करत पुणे शहर ग्राहक परिषद व अखिल भारतीय अक्षय ऊर्जा संघटनेच्या वतीने मोर्चा काढण्यात आला.
महावितरणकडून सांगण्यात आले की, नवीन नियमांनुसार ग्राहकाच्या प्रत्यक्ष विजवापरावर आधारित स्वयंचलित प्रणालीमार्फत सौर प्रकल्पाची मंजुरी दिली जाते. मात्र, अधिक क्षमतेच्या प्रकल्पासाठी स्थल निरीक्षण करून योग्य मागणी असल्याचे स्पष्ट झाल्यावरच मंजुरी मिळेल.
या योजनेमुळे महाराष्ट्रातील घरगुती ग्राहक सौरऊर्जेवर आधारित शून्य बिल आणि उत्पन्न मिळवण्याच्या सुविधेने लाभलेले आहेत, आणि केंद्र–राज्य धोरणांमुळे देशात अग्रगण्य ठरले आहे.
